De ondertiteling voorbij

december 16, 2019

Verbeelding is een krachtig instrument. We zetten het in om ons een nieuwe toekomst voor te stellen. Om ons te verplaatsen in anderen. Een eigen aanpak vorm te geven. Om van hier en nu naar daar en straks te komen. Verbeelding brengt de belangrijkste verhalen in coaching tot leven. Van ontstaan en wording tot doelen en dromen. Helaas doen we die kracht in een coachsetting vaak teniet. Mensen die verhalen over zichzelf vertellen geven daar vaak een ondertiteling bij. Waarom deed ik wat ik deed. Waarom denk ik dat ik voel wat ik voel. De logische lijn moet helder zijn. Gevoelsmatig geeft dat grip en daarmee verandervermogen. Daarnaast helpt het mogelijk om het oordeel van de ander (de coach, de omgeving) te verzachten.

Uit ervaring weet ik hoe gemakkelijk het is om als coach mee te gaan in het duiden en verklaren. De vraag is of het helpt. Een verhaal zonder ondertiteling geeft ruimte. Voor herinterpretatie, voor verdere ontwikkeling naar een (andere) ontknoping. Beiden zeer waardevol om echte verandering te realiseren in Coaching. In dit artikel licht ik toe hoe je gericht gebruik kunt maken van verbeelding in coaching en weg kunt blijven van de ondertiteling.

Hoe geef je ruimte aan verbeelding?

Er zijn veel verschillende manieren om verbeelding een plek te geven in coaching. Veel coaches zullen er al mee werken. Twee gemakkelijke manieren om meer verbeelding en verhalen te gebruiken in je coaching, zijn het gebruik van GIP en het werken met verhaalprompts.

GIP

GIP staat voor Geleid Intern Proces. Een coachvorm waarbij de coachee de ogen sluit en jij als coach door middel van een verhaal “beelden” oproept. Je start met een ontspannings- en ademhalingsoefening en neemt je cliënt daarna in gedachten mee op reis. De beleving van die reis (beeld, geluid, geur, gevoel) neemt de coachee mee terug in het hier en nu door er over te vertellen aan jou als coach. Soms zal je de coachee de “beleving” meteen kunnen (en willen) duiden, maar het is ook prima om dit even te laten bezinken. Vastleggen in de vorm van een verhaal of tekening kan helpen. Door als coach je verhaal symboliek mee te geven, help je de coachee om intuïtief met antwoorden te komen. Onderaan dit artikel kun je een voorbeeld van een GIP downloaden die gaat over een ontmoeting met een helper of het vinden van een hulpbron.

Verhaalprompts

Een verhaalprompt is een uitnodiging aan de ander om een verhaal te vertellen, in verhaalvorm. Dit is nog niet zo vanzelfsprekend. Vaak vertellen mensen anekdotes, geven ze beschrijvingen of voorbeelden. Dus met ondertiteling, of beginnend bij de clou, of juist zonder betekenislagen. Een verhaalvorm heeft een hoofdrolspeler, een plotvraag en ontwikkelingen. Als toehoorder is het spannend om naar te luisteren, je kunt het meebeleven en er zelf betekenis aan geven.

De sleutel om een verhaal los te krijgen is de formulering van je startvraag. Als ik vraag: “beschrijf de situatie rondom ….”, dan krijg ik een beschrijving. Als ik in plaats daarvan zeg:  “vertel me over het moment waarop …”. Eventueel aangevuld met “je zat in de vergadering, je wilde je punt maken en toen….”. Dan is de kans veel groter dat ik een verhaal krijg. Als je wilt, kun je het daarna met je cliënt gaan ontleden als verhaal. Wie is de held, wie de helper?  Wie is de vijand? Wat is kenmerkend voor deze personen? Wat is de plotvraag? Grote kans dat dit nieuwe inzichten oplevert. Maar je kunt ook vragen naar een andere afloop van het verhaal. Bijvoorbeeld: wat als dit verhaal nog verder zou gaan? Wat zou er dan kunnen gebeuren waardoor de held tevreden terugkijkt na afloop? Daarmee geef je nog meer ruimte aan de kracht van verbeelding.

Hoe blijf je weg van de ondertiteling?

Door vast te houden en los te laten:

1. Van straks & daar naar hier & nu

Zowel cliënt als coach zijn op weg naar het straks & daar, waar de situatie beter is dan hier & nu. De impliciete opdracht voor de coach is dat hij of zij de cliënt moet helpen in die richting te bewegen. Dat klinkt logisch, maar dat vraagt van de coach dat die weet wat het juiste pad is en kan beoordelen wat wel en niet bijdraagt. Voor een deel is het ongetwijfeld zo dat je “vergissingen” herkent en oplossingen kunt bieden. Maar de meeste verhalen bestaan niet uit rechte paden. Vaak zijn het juist de kronkels in het pad die voor beweging en verandering zorgen. Overwinningen vragen om obstakels. En een uitzicht (inzicht) dat je nu nog niet hebt kan zich bij de volgende bocht ineens in volle schoonheid aandienen.

Ben je er als coach van bewust dat het niet erg is als de verhalen en beelden die opgeroepen worden in de coachsessie nog niet logisch of meteen duidelijk zijn. Het kwartje mag later vallen. Het verhaal kan een andere betekenis krijgen in de loop van het leven. Benadruk slechts de waarde van de beelden en draag de overtuiging uit dat de ander op het juiste moment zal weten wat hij of zij daarmee kan doen. Daarmee geef je ruimte voor groei en ontwikkeling.

2. Van begrijpen naar begrip

Een coachee, die ondertitelt is op zoek naar steun. Begrijpen verwarren met begrip is dan “begrijpelijk”. Als coach hoef je niet te begrijpen wat de ander precies beweegt. Je begrip is juist niet gebaseerd op een oordeel over de ander, maar op de overtuiging dat de ander er mag zijn. De verhalen, de beelden van de ander mogen er ook zijn. Hebben een functie en een plaats. Voor de ander om zicht te krijgen, houvast te bieden en hulpbronnen te vinden voor verandering. Je reactie op de verhalen en verbeelding is dus vergelijkbaar met die op je Coachee. Mooi of lelijk doet er niet toe, ze zijn bijzonder en belangrijk.

Meer weten

Hieronder kun je een voorbeeld van een GIP downloaden. Weten hoe je deze of andere verhaaltechnieken zelf kunt vormgeven en inzetten in je coaching? De training Narratieve Coachtechnieken https://kattoolsentraining.nl/trainingen/training-coachtechnieken/ biedt je de handvatten.

    X