Game? Check! On

januari 27, 2020

De inzet van spelvormen en gamification in leerprocessen is populair, maar levert niet altijd het gewenste resultaat op. Soms haken deelnemers gefrustreerd af. Een andere keer is het de trainer die niet de gewenste diepgang weet te bereiken. Door te werken met een checklist zijn veel problemen te voorkomen. In dit artikel leggen we uit hoe dat werkt.

Wat regelmatig gebeurt

Het team heeft zojuist een teambuildingsoefening gedaan. Een deel stond met de handen in de zakken. Een paar mensen probeerden de leiding te nemen. Suggesties gingen over en weer. Naar elkaar geluisterd werd er niet echt. Uiteindelijk hebben een paar mensen de klus weten te klaren. De rest was al afgehaakt. In de nabespreking komen de geijkte conclusies over wat beter moet. Die zijn allemaal al eens eerder langsgekomen, maar in de praktijk…

Geen bijzondere situatie en ook geen onlogische als je kijkt naar teampatronen en de ontwikkeling daarin. Wel een faalervaring, in de ogen van het team. En zelfs de nabespreking maakt het er niet waarschijnlijker dat het de volgende keer wel goed gaat. Zelfs (of juist) niet als de trainer uitgebreid stilstaat bij hoe het wel moet. Om verandering te krijgen moet het eigenaarschap van het leerproces bij de groep komen te liggen. De groep heeft daarvoor een eigen leervraag nodig. Het spel of de oefening moet dan de gelegenheid bieden om de antwoorden op die vraag te ontdekken. Of om te experimenteren met mogelijke antwoorden en te kijken wat het effect is van een gekozen strategie. Het spel is dan niet het leerdoel, of een door de docent gekozen leermiddel, maar de leerstrategie voor de groep.

Hoezo een checklist?

Welke rol speelt een checklist in dit proces? Stel dat de vraag is “hoe kan ik effectief omgaan met weerstand tegen verandering?”. Het antwoord dat je daar als trainer bijvoorbeeld op kunt geven is; door eerst de weerstand op te vangen op emotieniveau[1], aan te geven dat je wilt luisteren, vervolgens door te vragen op de belangen en behoeften van de ander en daarna de weg van reactie te vertalen naar een naar toe doel. Dit antwoord is een soort stappenplan. Daaronder liggen allerlei theorieën en instrumenten die in een training aan bod kunnen komen. Het spel is een gelegenheid om daarmee te experimenteren als ze al eerder aan bod geweest zijn. Of om ze samen te ontdekken bij de start van de training.

Het stappenplan dient als checklist. Hetzij actief door de deelnemers te gebruiken, als het spel dient om te oefenen. Hetzij in de evaluatie door de trainer naast de gegeven antwoorden op de vraag: “wat werkt wel?”. In beide gevallen is het spel een succeservaring.  De checklist zorgt er ook voor dat je het spel (of de werkvorm) op een goede manier kunt ontwerpen. Zo veel mogelijk onderdelen van het antwoord op de Hoe kan ik vraag moeten aan bod komen.  In de praktijk wordt je checklist aangescherpt, doordat verschillende groepen telkens andere punten benadrukken die belangrijk voor hen zijn geweest in het formuleren van een antwoord op hun leervraag. Zo werkt het leerproces twee kanten op.

Waar moet ik op letten?

Wanneer je als trainer een training ontwerpt, ga je uit van de leervraag die voor je doelgroep het meest relevant is. Formuleer die in een Hoe kan ik vorm, dat vergemakkelijkt het overdragen van eigenaarschap. Bied aan het begin van de training ruimte om deelnemers hun eigen variant(en) op de vraag te laten formuleren, dan weet je direct of je mogelijk nog zaken toe moet voegen of weg kunt laten in je training. Formuleer in je ontwerp vervolgens een antwoord op deze vraag dat bestaat uit drie tot maximaal zeven punten. Heb je er meer dan zeven? Dan knip je de stof, en dus de leervraag, op. Zet deze drie tot zeven punten om in een checklist, waarbij elk punt vertaald is in waarneembaar (tastbaar/toetsbaar) gedrag. Gebruik deze checklist om spel/werkvormen te ontwerpen. Als je de theorie al hebt gedeeld met je deelnemers, kunnen zij de checklist ook gebruiken om te evalueren hoe het gaat en wat werkt. Als je spel is bedoeld om theorie te leren, maak je samen met je deelnemers na afloop een checklist (op basis van alles wat wel werkt) en kun je die van jou er eventueel naast leggen om de puntjes op de i te zetten. 

Meer weten?

Leren ontwerpen met behulp van een checklist? Volg de training Effectieve Leerprocessen Ontwerpen https://kattoolsentraining.nl/trainingen/effectieve-leerprocessen-ontwerpen/. Meteen aan de slag? Download gratis het voorbeeld format voor een checklist.



    [1] Zie de blog Emotie komt van rechts

    X