Helper of toevallige vijand?

december 16, 2019

Welke rol speel jij als trainer of docent in het verhaal van je deelnemer?

We kennen als trainer of docent allemaal leuke en lastige klanten. Reflecteren op de vraag waarom dingen gemakkelijk of juist lastig gaan, maakt je vaak een betere professional. Een keer vanuit een heel andere invalshoek naar je ervaringen kijken, levert nieuwe betekenislagen op. In dit artikel koppelen we een aantal elementen uit storytelling aan inzichten over motivatie en leren. Benieuwd wat dat oplevert voor jouw praktijk? Lees dan verder.

Alle rollen verzamelen

Storytelling gaat over de manier waarop verhalen zijn opgebouwd. Alle verhalen hebben een aantal gemeenschappelijke elementen. Ze spelen zich af in een specifieke omgeving, er zijn verschillende rollen te onderkennen en er zijn een aantal gebeurtenissen die onderling met elkaar verbonden zijn. Centraal in het verhaal staat de uitdaging of het dilemma van de hoofdrolspeler. De spanning zit in de vraag of het de hoofdrolspeler uiteindelijk zal lukken het doel te bereiken.

We zoomen hier in op de rollen in het verhaal. De held is bij storytelling de hoofdrolspeler in het verhaal. Om zijn of haar doel te verwezenlijken moet de held een (interne of externe) vijand verslaan. Vaak krijgt de held daarbij hulp. Soms zijn er helpers die hetzelfde doel nastreven en met hun unieke kwaliteiten een bijdrage leveren aan het bereiken van dat doel. In de meeste verhalen hebben zij een minder groot of minder direct belang dan de held. Om het avontuur aan te gaan moet de held zich vaak op ongebaande paden begeven. Regelmatig krijgt de held daarbij hulp van een gids. De gids heeft vaak niet precies hetzelfde doel als de held. Vaak weet de gids ook dingen over de held of over het avontuur, die de held nog moet ontdekken. En is het niet het uiteindelijke gevecht met de vijand, maar zijn het de opgedane inzichten onderweg die de grootste verandering of beloning met zich meebrengen. Maar als de held dat van tevoren had geweten, was dit effect tenietgedaan, of was hij of zij nooit op pad gegaan.

Motivatie

Eén van de belangrijkste factoren die bepalend is voor de rol die je als docent of trainer speelt in het leerproces van de ander is Motivatie. De gemakkelijkste deelnemer is iemand die direct en intrinsiek gemotiveerd is. De inhoud van de training of les zelf is dan het doel. Het bezig zijn met de lesstof is de ervaring die de deelnemer zoekt. Als docent of trainer kun je de helper zijn, die de ander helpt het maximale uit de aangeboden ervaring te halen, of de gids die aangeeft waar bepaalde inzichten, instrumenten en vaardigheden te vinden zijn.

Als een deelnemer intrinsiek maar indirect gemotiveerd is, ziet hij of zij de training als een strategie om een doel te bereiken of juist een bepaalde situatie te vermijden. Belangrijk is dan dat de training resultaat oplevert, liefst met zo min mogelijk moeite of in zo kort mogelijke tijd. Daarmee komt het doel snel dichterbij. Zolang je als trainer kunt zorgen voor versnelling (vooral bij iets dat iemand wil vermijden) of tastbaar resultaat (bij iemand die iets wil bereiken) ben je een gewilde helper of gids. Lukt dit niet, dan kun je onverwacht de vijand worden, die de weg naar het uiteindelijke doel blokkeert. 

Een deelnemer die extrinsiek gemotiveerd is wil negatieve consequenties vermijden, direct in de vorm van straf, of verminderde beloning, of indirect in de vorm van afkeuring of verminderde waardering of aanzien door anderen. In die situatie ben jij als trainer vaak of de vijand, of een medestander daarvan, of op zijn minst een omstander die niet aan de kant van de “held” staat. In dat laatste geval speel je dus eigenlijk geen rol in zijn of haar verhaal.

Toevallige vijand?

Het lijkt voor de hand te liggen dat de meest dankbare rol die van gids of helper is. Toch is daar een kleine kanttekening bij te plaatsen. Op een training kwam ik ooit een mede deelneemster tegen die me vertelde dat ze een aantal zeer nare en juridisch en financieel lastige scheidingen achter de rug had. Zij werkte inmiddels als mediator en adviseur bij een advocatenkantoor gespecialiseerd in echtscheidingen. Een droombaan, zo omschreef ze het, die gezien haar achtergrond en opleiding misschien niet zonder meer bereikbaar was geweest zonder de negatieve ervaringen. Haar exen omschreef ze als de vijanden die ze nodig had gehad om deze kennis, inzichten en vermogens in haar wakker te maken. De term Toevallige Vijand was geboren. Op de korte termijn is het dus veel bevredigender om als trainer of docent de gids of helper in iemands verhaal te zijn, maar op de lange termijn zou je dus ook als vijand een waardevolle bijdrage kunnen leveren in het leerproces.

Helpt dat?

Natuurlijk, als het niet soepel loopt in een training of les kijk je eerst wat jij kunt bijdragen om dat te veranderen. Maar met dit inzicht in het achterhoofd is het soms gemakkelijker te accepteren dat je tijdelijk een andere rol speelt in het verhaal van de deelnemer. En dat dit iets moois kan opleveren ook al is dat niet direct zichtbaar. Misschien speelt de deelnemer uiteindelijk wel een rol in jouw verhaal? Wat zou dat kunnen opleveren?

Meer weten

Download de infographic narratief model om te onderzoeken op welke andere manieren je verhalen kunt verbinden met leerprocessen. Actief aan de slag met storytelling elementen in coaching of training? Kijk op de website voor trainingen en instrumenten https://kattoolsentraining.nl/trainingen/.

    X