Leren Sturen

maart 18, 2020

In 5 stappen zelfgestuurd leren in groepen mogelijk maken

Zelfgestuurd leren in groepen lijkt tegenstrijdig. Zelf is niet noodzakelijkerwijs samen. De gangbare aanpak bij zelfgestuurd leren gaat over individuele trajecten en maatwerkmogelijkheden. De voordelen van zelfgestuurd leren zijn bekend; toename van motivatie en meer diepgaande beheersing van de opgedane kennis en vaardigheden. Maar wat nou als leren van en met elkaar belangrijk is, bijvoorbeeld in het kader van team- of organisatieontwikkeling? In dit artikel bespreken we op welke manier je dan toch gebruik kunt maken van de voordelen van zelfgestuurd leren.

3 werkzame elementen & een bonus

Zelfgestuurd leren betekent dat de deelnemer zelf zijn/haar eigen leerroute bepaalt, en in sommige gevallen ook de leerdoelen en de vorm waarin beheersing daarvan wordt aangetoond. De trainer bepaalt wel de bijbehorende kwaliteitseisen. Doordat de deelnemer meer autonomie krijgt, stijgt vaak de motivatie. De deelnemer krijgt ook de mogelijkheid een leerroute te kiezen die aansluit bij de eigen leervoorkeuren. Deze keuzevrijheid is het eerste werkzame element in zelfgestuurd leren.

Het tweede werkzame element is het voor de deelnemer toetsbare/tastbare resultaat. Zelfgestuurd leren vraagt dat een deelnemer zijn of haar voortgang zelfstandig kan toetsen om zo nodig het leerproces of de leerroute bij te sturen. Daarmee verschuift de verantwoordelijkheid voor het resultaat van trainer naar deelnemer.

Door de deelnemer als derde keuzevrijheid te geven in het aantonen van het resultaat, is het gemakkelijker dit te koppelen aan een relevante praktijktoepassing. De kennis, inzichten en vaardigheden die relevant zijn voor de praktijk staan centraal. Het leerproces krijgt daardoor in de ogen van de deelnemer direct meer nut en focus. Dit vergroot ook de transfer van opleiding naar praktijk.

In de meeste gevallen doet de deelnemer bij zelfgestuurd leren ook kennis op over het inrichten van de eigen leerprocessen (metacognitie). “Wat werkt wel voor mij en wat werkt minder goed”. Als trainer zul je deze metacognitie vaak ook toevoegen en/of de deelnemer helpen een effectief leerproces vorm te geven. De opgedane kennis over leren en leerprocessen is daarna voor deelnemers ook bruikbaar in andere kennisgebieden. Dat is een extra bonus van deze manier van inrichten van leerprocessen.

Zelfgestuurd leren in groepen – stap 1

Hoe zet je deze vorm in als je mensen ook wilt laten leren van en met elkaar? In de eerste plaats werkt het gemakkelijker als je de focus legt op meervoudig inzetbare of meer generieke kennis en vaardigheden. Dit biedt ruimte om mensen zelf een voor hen relevant toepassingsgebied te laten. Veel van de zogenoemde 21th century skills, zijn van dit type. Als dat niet past binnen de opleidingsdoelen, probeer dan in elk geval voor het stuk kennisoverdracht een zo breed mogelijke benadering te hanteren. Geef onderliggende principes aan en leg verbanden.

Stap 2 – keuzeopdrachten

De tweede stap is het werken met keuzeopdrachten. Dan kun je aansluiten op verschillende leerstijlen en voorkeuren voor samenwerkingsvormen. Het delen van kennis en ervaringen kan voor die verschillende opdrachten op een verschillend moment komen; eerst voor jezelf uitwerken en daarna delen versus gezamenlijk uitpuzzelen bijvoorbeeld. Deelnemers kunnen zodoende zelf kiezen op welke manier ze met de inhoud aan de slag willen gaan. Net als bij zelfgestuurd leren vergroot dit de motivatie.

Stap 3 – leren in stappen

Een derde stap is de opbouw van het leerproces. Laat mensen na een korte vingeroefening waarin ze kijken of ze de theorie, instructies of inzichten begrijpen, aan de slag gaan met een opdracht die gerelateerd is aan hun eigen werkpraktijk. Centraal daarbij staat de vraag: “hoe pas ik dit toe in mijn praktijk”. Gedurende deze opdracht komen de lastige vragen vanzelf boven en kun je daar als trainer individueel op inspelen. Eventuele breder levende vragen kun je nog centraal terugpakken.

Stap 4 – delen van opbrengsten

Als vierde zorg je dat leeropbrengsten en inzichten worden gedeeld. Waar nodig maak je als trainger de vertaalslag terug van opgedane specifieke kennis en inzichten naar meer generieke. Doordat je gebruik maakt van het element Tastbaar/toetsbaar resultaat uit het zelfgestuurd leren, zijn resultaten ook gemakkelijker deelbaar. Ook hier kun je weer keuzevrijheid geven in de manier waarop mensen resultaten aantonen en delen. De feedback en vragen van andere deelnemers vormen een extra element in het toetsen van de waarde van het resultaat en het bepalen van eventuele vervolgstappen in het leerproces.

Stap 5 – metacognitie

Tot slot is het belangrijk om “ondertiteling” te geven bij deze vorm van leren. Veel deelnemers zullen een meer klassikale of traditionele leeraanpak gewend zijn. Zelf verantwoordelijkheid nemen voor je eigen leerproces kan dan onwennig zijn. Door niet alleen inhoudelijke kennis, inzichten en vaardigheden over te dragen, maar deelnemers ook mee te nemen in de manier waarop leerprocessen stap voor stap kunnen worden opgebouwd, ontstaat meer draagvlak. Daarnaast kunnen deelnemers ook deze metacognitie op andere terreinen toepassen.

Tot slot

Meer weten over de manier waarop je elementen uit zelfgestuurd leren kunt toepassen bij het leren in groepen? Volg de training Effectieve Leerprocessen Ontwerpen. Meer over metacognitie? Download gratis de infographic.

    X