Speelruimte

januari 27, 2020

Er is ruimte voor verandering als mensen willen, weten, kunnen en mogen. Willen veranderen, weten hoe en waar ze kunnen beginnen, beschikken over voldoende vaardigheden en vertrouwen om stappen te kunnen zetten én als ze voldoende ruimte ervaren om te bewegen. In veel coach- en verandervraagstukken is die laatste stap eigenlijk de eerste hindernis. Mensen hebben het gevoel dat ze vastlopen in het bedenken van oplossingen, omdat ze geen ruimte ervaren om te bewegen. Welke kant ze zich ook op bewegen, er lijken geen mogelijkheden voor verbetering te zijn.

Dan kun je  werken aan zaken die beweging belemmeren (eigen overtuigingen, de waarde van de weerstand), maar je kunt ook letterlijk “ruimte” toevoegen aan het vraagstuk. In dit artikel bespreken we twee verschillende manieren waarop je gebruik kunt maken van (fysieke) ruimte om mentale ruimte te creëren. We eindigen met een korte beschrijving van een techniek waarin deze methode wordt gebruikt.

Ruimte van binnen naar buiten brengen

Veel van de abstracte informatie in ons hoofd, wordt daar op een ruimtelijke manier opgeslagen. Vraag iemand waar een bepaald gevoel zit in zijn of haar lijf en je krijgt meestal een antwoord (soms verassend voor de persoon zelf). Vraag iemand een onderlinge relatie weer te geven in de ruimte en hij of zij kan feilloos aangeven waar mensen letterlijk staan ten opzichte van elkaar. Ook de vraag hoe groot of klein mensen in verhouding zijn, krijgt gewoon een antwoord. Dit is ook één van de principes die gebruikt wordt in familie- en organisatieopstellingen.

Dat werkt niet alleen met mensen, maar ook met dingen en met gevoel. Hoe groot is het gevoel, en waar bevindt het zich ten opzichte van jou is een vraag die de meeste mensen kunnen beantwoorden. Geef hen wat voorwerpen (blokjes, poppetjes of bierviltjes) en ze zetten het zo voor je neer. Door de informatie die onbewust is opgeslagen in het hoofd, fysiek naar buiten te brengen en in de ruimte te zetten, ontstaat ook ruimte om ernaar te kijken. Je kunt er omheen lopen, de situatie vanuit een ander perspectief bekijken. De “binnenruimte” wordt inzichtelijk.

Ruimte van buiten naar binnen brengen

Mentale speelruimte vergroten kun je doen door de coachee in de buitenruimte zaken te laten verplaatsen, of groter of kleiner te maken. Let wel op dat je het effect checkt – voelt dit nu ok? – en dat je nagaat wat in de praktijk nodig is voor de verplaatsing, of verandering. Belangrijkste werkzame factor is dat je pas naar de vraag toe gaat: hoe kun je dit realiseren? zodra de verandering fysiek (in de ruimte) vorm heeft gekregen. Vaak ontstaat daardoor ook van binnen gevoelsmatig speelruimte.

Een andere manier om ruimte van buiten naar binnen te brengen is door verschillende aspecten of belangen in het vraagstuk elk een eigen plek te geven in de fysieke ruimte. En er dan letterlijk naar toe te lopen om ze nader te verkennen. Met name als in het hoofd van de coachee alles met alles samenhangt, kan dit ruimte geven om rustig te kijken en daarna op een andere manier te ordenen.

Voor dat ordenen kun je ook ruimtelijke vormen (vierkant, cirkel, driehoek) of een model gebruiken, waar je letterlijk informatie in ordent en waar je in kunt lopen. Het IPRE model dat we in eerdere blog bespraken is een voorbeeld van een instrument dat je daarbij kunt gebruiken[1]. Een ander voorbeeld waarin deze technieken samenkomen, vind je in de volgende alinea.

SOKK

Deze methode is afgeleid van een techniek uit Transformational Presence[2]. De door ons ontwikkelde methode gaat uit van vier perspectieven om naar een (probleem)situatie te kijken. Het eerste perspectief is de Situatie zelf. Je kunt hier feitelijk naar kijken; Wat zijn de feiten? Wie zijn de spelers? Of bijvoorbeeld vanuit een meer verhalend perspectief; Wie zijn de vijanden? Wie zijn de helpers? Het tweede perspectief zijn de Oplossingen. Ook hier kun je verschillend naar kijken. Oplossingsgericht bijvoorbeeld; wat werkt al wel? Hoe is dat te versterken? Narratief; wat zijn mijn hulpbronnen? Wie kan me steunen? Wat heb ik al geprobeerd? Of meer Creatief; hoe kunnen we voorkomen dat dit wordt opgelost? Het derde perspectief is dat van de Keuze; welke keuzes kan ik maken? Welke richtingen kan ik op gaan? Waar wil ik staan? Als dit een voetbalveld was, waar moest ik dan heen om de bal te krijgen?

Het vierde en laatste perspectief is dat van de Kansen; welke kansen biedt deze situatie? Als deze situatie straks voorbij is, wat wil ik dan bereikt of geleerd hebben? Hoe wil ik dan terugkijken? Als coach geef je een korte toelichting op de vier perspectieven en leg je ze in de ruimte op de grond. Je kunt ook je coachee laten kiezen waar welk perspectief ligt. Vervolgens ga je de perspectieven/velden één voor één af. Laat je cliënt er letterlijk in stappen en stel dan vragen. Als je wilt, kun je de gegeven antwoorden (laten) noteren op post-its; die leg je in dat deel van de ruimte voor je verder gaat naar het volgende perspectief.

Tips

Als je merkt dat je coachee in bijvoorbeeld het perspectief Keuzes antwoorden geeft die over de Situatie gaan, laat je hem of haar terug gaan en de antwoorden daar letterlijk neerleggen voor je verder gaat. Vaak is het genoeg om de vier perspectieven te doen, soms is zelfs maar een deel nodig. Desgewenst kun je ook eindigen met de vraag welk perspectief op dit moment het meest behulpzaam is en je richten op de stappen die daarbij horen. Ook die kun je weer uitleggen in de ruimte als een pad van A (nu) naar B (meer gewenste situatie).

Meer weten

Wil jij meer doen met ruimtelijke (coach)technieken? In maart brengen we een set uit met ruimtelijke coachtechniekkaarten. Leren hoe je ze kunt inzetten doe je in de training Ruimtelijke Coachtechnieken: www.kattoolsentraining.nl. Zelf aan de slag met SOKK? In de infographic die je gratis kunt downloaden, vind je de vier perspectieven en verschillende vragen ter inspiratie.



    [1] Zie het artikel Emotie komt van rechts en de bijbehorende give away.

    [2] Het gebruikte model heet daar DiSCO en is bedoeld om je coachee te helpen met een meer diepgaande transformatie. Dat vraagt meer kennis, inzicht en presence dan wij in deze gratis SOKK tool kunnen aanreiken. Meer informatie over Transformational Presence vind je via de website https://www.shiftshappen.nl/nl/

    X